ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 263




                                               

Forca e gravitetit

Forca e gravitetit eshte forca qe vepron mbi çdo trup ne siperfaqe te trupit qiellor ose afer tij, e drejtuar per ne qender te tij. Graviteti, pra forca me te cilen toka, hena, planetet dhe trupat tjere qiellore ose sistemet e tyre veprojne mbi t ...

                                               

Forca e Koriolit

Era eshte rryme ajri qe leviz midis zonave te shtypjes se larte dhe atyre te shtypjes se ulet atmosferike. Megjithate, era nuk leviz ne rruge te drejte midis zonave me shtypje te larte dhe te ulet por kjo levizje i shmanget asaj qe quhet forca Ko ...

                                               

Forca e Lorencit

Ne fizike, forca e Lorencit eshte nje force mbi nje pike ngarkese ne saje te fushes elektromagnetike. Jepet nga ekuacioni i meposhtem ne terma te fushes elektrike dhe asaj magnetike: F = q E + v × B, {\displaystyle \mathbf {F} =q\mathbf {E} +\mat ...

                                               

Forca e rëndesës

Forca e rendeses ne fizike eshte prirja apo dukuria e trupave qiellore e terheqjes se dyanshme. Ne mekaniken klasike ajo eshte shkaku i fuqise se rendeses tokesore apo fuqise terheqese se tokes, qe Toka ushtron mbi sendet. Ajo shkakton p.sh. qe s ...

                                               

Forca e tensioni (fizikë)

Forca e tensionit eshte ajo force e cila percohet ndermjet nje trupi te tendosur. Per ngritjen dhe terheqjen e trupave perdoren litare,kavo,fije etj. gjate perdorimit ato jane te tendosura. Kjo ndodh se ne te percohet nje force.Kjo frce quhet for ...

                                               

Forca e Van der Waals

Forcat ndermolekulare jane forca te cilat veprojn ndermjet molekulave.Tek molekulat polare te cilat kane moment dipolar te perhershem dhe ku ky moment vjen si pasoje e shperndarjes asimetrike te ngarkesave te kunderta. Keto terheqje kane moment d ...

                                               

Forca elektromotore

Forca elektromotore, e ashtuquajtur Fel, eshte tension i zhvilluar nga cilido burim i energjise elektrike si bateria ose dinamo. Pergjithesisht eshte perkufizuar si potencial per nje burim ne qark. Fjala "force" ne kete rast nuk perdoret per te n ...

                                               

Forcat e bashkveprimit molekular

Forcat e bashkveprimit molekular Gazrat zgjerohen vetvetiu dhe mbushin tere vellimin e enes ku ndodhen, kurse trupat e ngurte dhe te lenget kan vellim te caktuar dhe u kundervihen njelloj, si forcave te zgjerimit, ashtu edhe forcave te ngjeshjes. ...

                                               

Forcat e përgjithshme

Forcat e pergjithshme jane te percaktuara nepermjet transformimeve koordinative tek forcat e aplikuara, F i {\displaystyle \mathbf {F} _{i}}, mbi nje sistem prej n therrmijash, i. Koncepti gjen perdorim ne mekaniken e Lagranzhit, ku luan rolin e ...

                                               

Fotoni

Ne fizike, fotoni eshte nje grimce elementare e pergjegjshme per fenomenet elektromagnetike. Ai eshte perçuesi, ose mbajtesi, i rrezatimit elektromagnetik i te gjitha valeve, perfshire rrezet gama, rrezet X, rrezatimin ultraviolet, driten e duksh ...

                                               

Frekuenca

Frekuenca eshte numri i nje ngjarje te perseritur per njesi kohe. Ajo zakonisht referohet si frekuence kohore. Perioda eshte kohezgjatja e nje cikli ne nje ngjarje e perseritur, keshtu qe perioda eshte reciprokja e frekuences. Si shembull, viti e ...

                                               

Frekuenca këndore

Ky koncept duhet dalluar nga Shpejtesia kendore Ne fizike, frekuenca kendore ω eshte nje matje skalare e normes se rrotullimit. Frekuenca kendore eshte madhesia e sasise vektoriale e njohur si shpejtesia kendore. Termi frekuenca kendore vektorial ...

                                               

Fuqia (fizikë)

Ne fizike, fuqia simbolidhe eshte barazi me masenhere nxitimin eshte derivati kohor i punes se kryer ose shpe Nese Δ W eshte shuma e punes qe kryhet gjate nje periudhe prej me kohezgjatje Δ t, fuqia mesatare P avg gjate kesaj periudhe jepet me fo ...

                                               

Fusha (fizikë)

Ne fizike, fusha eshte nje madhesi fizike e lidhur me secilen pike ne hapesire-kohe. Fusha mund te klasifikohet si nje fushe skalare, fushe vektoriale, fushe tensoriale, apo nje fushe spinore,nese vlera e fushes ne çdo pike eshte respektivisht nj ...

                                               

Fusha elektrike

Ne fizike, hapesira qe rrethon nje ngarkese elektrike ose ne prezencen e nje fushe magnetike qe ndryshon ne kohe ka nje veti qe quhet fushe elektrike. Kjo fushe elektrike shkakton aplikimin e nje force ne çdo trup tjeter te ngarkuar elektrikisht. ...

                                               

Fusha elektromagnetike

Fusha elektromagnetike eshte nje fushe e prodhuar nga objekte te ngarkuara elektrikisht. Ajo ndikon mbi sjelljen e objekteve te ngarkuara ne afersi te fushes. Fusha elektromagnetike shperhapet ne menyre te percaktuar ne hapesire, roli i saj eshte ...

                                               

Fusha magnetike

Ne fizike, nje fushe magnetike eshte nje fushe vektoriale qe pershkon gjithe hapesiren dhe e cila shkakton nje force magnetike mbi nje ngarkese elektrike levizese ose mbi nje dipol magnetik. Kur vendoset ne nje fushe magnetike, dipoli magnetik te ...

                                               

Fusha magnetike e Tokës

Fusha magnetike e Tokes, e njohur edhe si fusha gjeomagnetike, eshte fushe magnetike qe zgjatet nga brendesia e Tokes ku takohet me eren diellore, nje lume ngarkesash pikesore qe burojne nga Dielli. Madhesia e saj ne siperfaqen e Tokes shkon nga ...

                                               

Galvanometri

Galvanometri eshte nje lloj i ampermetrit: nje instrument qe tregon pranine e rrymes elektrike. Ai eshte nje aktuator analog elektromekanik qe prodhon nje devijim prodhues te disa tipeve te treguesit ne pergjigjje te rrymes elektrike nepermjet sp ...

                                               

Gazet e dobet

Gazet e dobet jane elemente te grupit te VIIIA. Quhen te tille pasi shtresa e tyre e jashtme eshte e plotesuar me elektrone, keshtu qe nuk hyjne ne lidhje me elemente te tjere.

                                               

Gazi

Gazi eshte nje nga kater gjendjet themelore te lendes. Nje gaz i paster mund te perbehet nga atome individuale, molekula elementale te perbera nga nje lloj atomi, ose molekula te perbera nga atome te ndryshme. Nje miks gazesh mund te permbaje nje ...

                                               

Gradienti i fushës elektrike

Ne fiziken atomike, molekulare dhe fiziken e trupit te ngurte, gradienti i fushes elektrike mat normen e ndryshimit te fushes elektrike ne nje berthame atomike te gjeneruar nga shperndarja e ngarkeses se elektronit dhe berthamave te tjera. GFE çi ...

                                               

Graviteti

Graviteti eshte forca qe vepron mbi çdo trup ne siperfaqe te trupit qiellor ose afer tij, e drejtuar per ne qender te tij. Graviteti, pra forca me te cilen toka, hena, planetet dhe trupat e tjere qiellore ose sistemet e tyre veprojne mbi trupat t ...

                                               

Gjatësia e valës

Mos e Lexi kot se ska information. Faleminderit per mirkuptimin Gjatesia e vales jepet zakonisht nga shkronja greke lambda λ. Koncepti aplikohet edhe ne rate kur vala periodike ka forme jo-sinusoidal. Termi gjatesia e vales perdoret gjithashtu ed ...

                                               

Gjendja agregate

Pervoja na meson se ne temperatura te ndryshme uji gjendet ne tri gjendje agregate: te lengut, te ngurte dhe te gazte. Kjo ndodhe edhe me trupa te tjere, te cilet mund te kalojne nga nje gjendje agregate ne tjetren. Tekst i trashe == Shkrirja dhe ...

                                               

Hapësirë-koha

Ne fizike, hapesire-koha eshte nje model matematik qe kombinon hapesiren dhe kohen ne nje vazhdimesi te vetme e njohur si struktura e hapesire-kohes. Hapesire-koha interpretohet zakonisht si nje hapesire tre-dimensionale ku koha luan rolin e nje ...

                                               

Hedhja e pjerret

Hedhje e pjerret quhet hedhja e trupit nen nje kend ndaj horizontit. Me komponentet vertikale dhe horizontale Vx=Vοx=Vο*cosφ Vy=Voy-gt=Vo*sinφ-gt Komponenti horizontal i hedhes x=Vox*t=Vo*t*cosφ Lartesia e arritur nga predha pas kohes t, nga fill ...

                                               

Impedanca elektrike

Impedanca elektrike ose Rezistenca e plote mat kundershtimin qe nje percjelles elektrik i paraqet rrymes elektrike alternative. Rezistenca e plote elektrike zgjeron konceptin e rezistences elektrike per qarqet me rryme alternative, duke pershkrua ...

                                               

Impulsi

Ne mekaniken klasike, impulsi percaktohet si integrali i forces ne lidhje me kohen: I = ∫ F d t {\displaystyle \mathbf {I} =\int \mathbf {F} \,dt} ku I eshte impulsi ndonjehere shenohet me J, F eshte forca, dhe dt eshte nje madhesi infinitezimale ...

                                               

Impulsi këndor

Ne fizike, impulsi kendor i nje therrmije rreth origjines eshte nje madhesi vektoriale e barabarte me masen e therrmijes shumezuar me prodhimin vektorial te vektorit te pozicionit te theermijes me vektorin e shpejtesise. Impulsi kendor i nje sist ...

                                               

Intensiteti i dritës

Intesiteti i drites eshte madhesi fizike dhe ne Sistemin SI eshte njera nder shtate madhesit themelore. Kandele eshte intensiteti i drites ne drejtimin normal te siperfaqes prej 1/600 000 te m2 te trupit te zi, ne temperaturen e ngurtesimiy tr pl ...

                                               

Invarianca e ngarkesës elektrike

Invarianca e ngarkeses elektrike ka te beje me ruajtjen e ngarkeses elektrostatike te nje trupi ne levizje. Ky fakt duhet dalluar nga konservimi i ngarkeses elektrike. Shembulli me i mire eshte ai i nje elektroni i cili gjendet ne prehje. Neqofte ...

                                               

Kafazi i Faradeit

Kafazi i Faradeit eshte nje kafaz i mbyllur nga nje perçues elektrik qe punon si nje mburoje elektrike. Pjesa e brendshme e kafazit nuk preket nga influenca e fushve elektroststike qe ndodhen per rreth kafazit. Kafazi mund ti ndal proceset e ndry ...

                                               

Kinematika

Kinematika eshte dega e mekanikes klasike qe pershkruan levizjen e trupave dhe sistemeve, pa marre ne konsiderate forcat qe veprojne mbi to. Kinematika si teori perdoret per te studiuar levizjen e nje mekanizmi te dhene, ose, ne te kundert, ajo m ...

                                               

Kondensatori

Kondensatori ose kapacitori eshte nje element qe perbehet prej dy pllakave perçuese te veçuara me nje joperçues qe quhet dielektrik. Nese keto pllaka perçuese kane potenciale te ndryshme, ne mes tyre do te grumbullohet nje sasi elektriciteti. Num ...

                                               

Kondensimi

Kondensimi eshte faza e kalimit nga gjendja agregate e gazet ne te lenget. Ky eshte proces i kundert nga avullimi. Duhet dalluar kete nocion nga kalimi nga gjendja agregate e gazet ne te ngurt, i cili quhet depozicim, i cili eshte i kundert me su ...

                                               

Konservimi i ngarkesës elektrike

Konservimi i ngarkeses elektrike ne fizike eshte parimi qe pohon se ngarkesa elektrike nuk mund te krijohet ose te shkaterrohet. Sasia e ngarkeses elektrike eshte nje madhesi qe ruhet gjithmone. Ne praktike, konservimi i ngarkeses elektrike eshte ...

                                               

Kozmologjia fizike

Kozmologjia fizike, si dege e astronomise, eshte studimi i strukturave ne shkalle me te madhe dhe dinamikave te universit tone dhe ka te beje me pyetjet themelore per formimin dhe evolucionin e tij. Kozmologjia merret me studimin e levizjes se tr ...

                                               

Kuanti

Kuanti eshte sasia e vogel e pandashme, e nje madhesie fizike, si p.sh. ngarkeses elektrike, e energjise, e impulsit. Ne baze te saje jane emertuar edhe disa lemi te fizikes si bie fjala Mekanika kuantike. Per kuant, ne mekaniken kuantike merret ...

                                               

Kundërlënda

Kunderlenda ose antimateria eshte lenda e perbere nga kundergrimcat e permbajtura ne lenden normale. Megjithese disa kundergrimca gjenden kudo, atome nga kunderlenda nuk ndeshen ne natyre. Kunderlenda krijohet ne pershpejtuesat e grimcave. Nese n ...

                                               

Lavjerrësi sferik

Nje lavjerres sferik eshte nje pergjithesim i lavjerresit. Ai perbehet nga nje mase qe leviz pa ferkim ne nje sfere. Forca e vetme qe vepron mbi masen jane forca e kunderveprimit nga sfera dhe forca e gravitetit. Zakonisht ketu perdoren kordinata ...

                                               

Legurat

Bronzi eshte legur i bakrit dhe kallajit. Eshte shume me i forte se bakri dhe kallaji. Ai eshte me pak i thyeshem dhe ka temperature me te vogel te shkrirjes se hekuri. Bronzi perdoret me shume per skulptura, kuzhinetave, dhembezoreve, zemberekev ...

                                               

Lëkundjet periodike

Lekundje 50 Hz Lekundjet periodike jane ato lekundje te cilat perseriten ne intervale te caktuara te kohes. Kur shqyrtohen lekundjet e trupit duhet marre parasysh edhe forcat e ferkimit dhe forcat e rezistences. Amplituda e lekundjes nuk jane te ...

                                               

Lëngu

Nje leng eshte nje fluid pothuajse i papermbajtshem qe perputhet me formen e enes se tij, por mban nje vellim te vazhdueshem te pavarur nga presioni. Si i tille, eshte nje nga kater gjendjet themelore te lendes dhe eshte e vetmia gjendje me nje v ...

                                               

Lëngu Njutonian

Leng njutonian quhet çdo lenge ne te cilin ekziston nje perpjesetim i drejte midis shpejtesise relative te levizjes se ndersjellet te therrmijave te lengut dhe forces tangjente qe vepron midis ketyre therrmijave. Lengje njutonane jane lengjet si ...

                                               

Lëvizja e thjeshtë harmonike

Ne fizike, levizja e thjeshte harmonike eshte levizja e nje oshilator harmonik, nje levizje periodike ideale qe nuk eshte as e shtyre dhe qe nuk shuhet. Nje trup ne levizje te thjeshte harmonike ka nje force te vetme e cila jepet nga ligji Hukut, ...

                                               

Ligje fizike

Ligje fizike jane te gjitha ato ligje permanente dhe konstante te cilat nuk ndryshojne ne kohe dhe hapesire. Ligjet fizike nuk jane te krijuara nga njeriu, por njeriu eshte ai i cili i zbulon keto ligje universale, te perhershme dhe konstante.

                                               

Ligjet e Keplerit

Duke pasur perpara nje numer te madh vrojtimesh te trasheguara nga Brahe, Kepleri u perpoq te percaktoje rrugen e vertete te planeteve rreth Diellit, duke perqenduar studimin e tij mbi Marsin. Ai provoi shume orbita te formave te ndryshme, per sh ...

                                               

Ligjet e Njutonit

Ligjet e Njutonit per levizjen jane tre ligje fizike te cilat japin marredheniet seksuale forca qe veprojne mbi nje objekt dhe levizjes se objektit. Ato u formuluan per here te pare nga Isak Njutoni ne vepren e tij kryesore Philosophiae Naturalis ...

                                               

Ligji Biot-Savart

Ligji Biot–Savart eshte nje ekuacion ne teorine e elektromagnetizmit i cili pershkruan fushen e induksionit magnetik B te prodhuar nga nje korrent elektrik. Fusha vektoriale B varet tek madhesia, drejtimi, distanca, dhe afersia e pikes testuese n ...